2 siêu nhà ga - 'trái tim' kết nối mạng lưới tuyến đường sắt đô thị TP.HCM

Sau mở rộng địa giới hành chính, quy hoạch mạng lưới metro của TP.HCM gồm 28 tuyến với tổng chiều dài khoảng 1.024km - bao gồm tuyến kết nối Thủ Thiêm với sân bay Long Thành.

Trong mạng lưới 28 tuyến metro dọc ngang thành phố và kết nối liên vùng, 2 ga Bến Thành và Thủ Thiêm đóng vai trò đặc biệt. Đây là điểm mở đầu và kết thúc, nơi gặp gỡ của hàng loạt tuyến giao thông đặc biệt, đóng vai trò mở ra không gian của đại đô thị TP.HCM.

Ga Bến Thành - nơi gặp gỡ của các tuyến metro

Ga Bến Thành chính là ga trung tâm - ga “mẹ”, nằm trên trục phát triển Đông - Tây của thành phố, cũng là đầu mối trung chuyển, kết nối nhiều tuyến giao thông, metro huyết mạch. Bao gồm tuyến số 1 Bến Thành - Suối Tiên, tuyến số 2 với 2 đoạn Bến Thành - Tham Lương và đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm; tuyến số 3A Bến Thành - Tân Kiên; tuyến số 4 Đông Thạnh - Hiệp Phước và tuyến 12 Bến Thành - Cần Giờ.

Ga ngầm Bến Thành đã vận hành từ tháng 12/2024, khi tuyến Metro số 1 Bến Thành - Suối hoạt động. Nhà ga có diện tích tầng sảnh chính khoảng 4,5 ha, dài 236m, rộng 60m; độ sâu khoảng 32 m dưới lòng đất, gồm 4 tầng ngầm.

Cấu trúc bên trong tầng 1 gồm khu vực sảnh chờ, bán vé có diện tích khoảng 45.000 m². Trung tâm thương mại ngầm rộng khoảng 1,81 ha; hành lang và quảng trường ngầm rộng khoảng 2,15 ha.

Đặc biệt, nhà ga được thiết kế một giếng trời hình hoa sen cao 6m, đường kính 21,6m cung cấp ánh sáng tự nhiên. Đây là điểm nhấn của ga trung tâm Bến Thành, tạo không gian mở, giúp khách đi metro nhìn qua chợ Bến Thành…

Ngoài tuyến Metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên đã hoàn thành và đi vào hoạt động; ga Bến Thành được thiết kế là điểm kết nối nhiều tuyến metro quan trọng đi xuyên thành phố. Đây cũng là các tuyến đang được ưu tiên đầu tư, với mục tiêu vận hành trước năm 2030.

Trong đó, hầu hết các tuyến đã triển khai như Bến Thành - Cần Giờ khởi công tháng 12/2025; Bến Thành - Tham Lương khởi công tháng 1/2026; Bến Thành - Thủ Thiêm khởi công tháng 4/2026.

2 tuyến còn lại là tuyến số 4 Đông Thạnh - Hiệp Phước và Bến Thành - Tân Kiên (Bình Chánh) dự kiến khởi công từ năm 2027.

Để tăng vai trò của ga trung tâm này, đầu tháng 8 vừa qua, phương án quy hoạch khu vực công viên 23/9 với phạm vi hơn 9,3 ha, gồm khu công viên và ga ngầm Bến Thành, đã được lấy ý kiến người dân trên địa bàn.

Theo nghiên cứu, khu depot Bến Thành được định hướng phát triển thành tổ hợp công trình ngầm đa chức năng, kết hợp nhà ga metro, khu vận hành, thương mại, dịch vụ, bãi đậu xe và hạ tầng kỹ thuật.

Không gian nhà ga và depot là hạt nhân của toàn bộ tổ hợp công trình ngầm tại đây, được tổ chức theo dây chuyền khai thác đồng bộ, đáp ứng yêu cầu vận hành, bảo trì và phát triển lâu dài của hệ thống metro thành phố.

Siêu ga Thủ Thiêm - trung tâm kết nối đa tầng đặc biệt

Trong khi đó, siêu ga Thủ Thiêm nằm giữa 2 trục đường Mai Chí Thọ và Lương Định Của, phường An Khánh, được xác định là điểm gặp gỡ đặc biệt, nơi hội tụ không chỉ các tuyến metro kết nối nội thành TP.HCM mà còn kết nối trực tiếp đến sân bay Long Thành của Thành phố Đồng Nai. Đây cũng chính là điểm đầu và điểm cuối của tuyến đường sắt trọng điểm quốc gia.

Theo quy hoạch, ga Thủ Thiêm sẽ kết nối cả đường sắt và metro, gồm đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, Metro Bến Thành - Thủ Thiêm, Metro Thủ Thiêm - Long Thành.

Trong đó, tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam điểm đầu từ ga Ngọc Hồi - Hà Nội, điểm cuối chính là ga Thủ Thiêm - TP.HCM.

Ngoài ra, ga Thủ Thiêm cũng là nhà ga bắt đầu của tuyến metro số 10 (vành đai ngoài) dài gần 84 km, nối Thủ Đức, Nhà Bè, Bình Chánh, Hóc Môn, với hướng tuyến bắt đầu từ ga Thủ Thiêm - Cát Lái - Long Phước - Khu Công nghệ cao - Quốc lộ 1 - An Phú Đông - Sông Vàm Thuật - Kênh Tham Lương - KCN Tân Tạo - Tân Thuận - ga Thủ Thiêm.

Siêu ga này được kỳ vọng trở thành trung tâm kết nối đa tầng quan trọng của mạng lưới đường sắt; thúc đẩy sự phát triển giao thông công cộng và nâng cao tính kết nối giữa các khu vực TP.HCM cùng tỉnh thành lân cận. Khi hoàn thành, ga Thủ Thiêm không chỉ góp phần giảm tải giao thông, mà còn tạo ra những cơ hội phát triển đô thị mới.

Phương án thiết kế được THACO đưa ra, ga Thủ Thiêm có diện tích 17,2 ha, sẽ là một trong những nhà ga lớn và hiện đại nhất Việt Nam, được nghiên cứu với quy mô 1 tầng ngầm và 1 tầng nổi, nhằm dự trù cho đoạn chuyển tiếp từ ngầm lên cao của Metro Thủ Thiêm - Long Thành khi vượt qua nút giao thông An Phú.

Với vị trí đặc biệt, TP.HCM cũng dự kiến nghiên cứu phát triển tổ hợp công trình cao tầng phía trên ga Thủ Thiêm, để khai thác tối ưu không gian, quỹ đất, theo định hướng mô hình TOD.

Mới đây, Công ty Đầu tư Địa ốc Đại Quang Minh đề xuất cho phép nghiên cứu và lập quy hoạch khu TOD quanh ga Thủ Thiêm, với diện tích 246,5 ha, định hướng tích hợp hệ thống nhà ga và depot, tạo điểm nhấn kiến trúc cho khu Trung tâm hành chính và Trung tâm tài chính quốc tế Thủ Thiêm, nâng cao hiệu quả khai thác tuyến metro...

Theo kế hoạch mới nhất, TP.HCM đặt mục tiêu hoàn thành 8 tuyến metro với tổng chiều dài khoảng 255 km từ nay đến năm 2030, và đạt 355 km đến năm 2035.

Giai đoạn sau năm 2045 dự kiến nâng lên 14 tuyến, với tổng chiều dài khoảng 462 km.

Từ 2045 - 2060 sẽ hoàn thiện mạng lưới mở rộng toàn diện lên 12 - 19 tuyến, đáp ứng mô hình đô thị đa trung tâm.

Từ nay đến cuối năm 2026, TP.HCM dự kiến khởi công các tuyến Thủ Thiêm - Long Thành gần 46,5km; tuyến Thành phố mới Bình Dương - Suối Tiên dài khoảng 32 km và giai đoạn 1 tuyến số 6 (từ sân bay Tân Sơn Nhất đến Phú Hữu) khoảng 23 km; tuyến Thủ Dầu Một - trung tâm TP.HCM khoảng 35 km.